De beweging naar inclusiever onderwijs vraagt dat specialistische kennis niet op één plek blijft. Die kennis moet beschikbaar zijn waar leerlingen dagelijks leren, opgroeien en meedoen. Dicht bij huis, in de eigen wijk of het eigen dorp.
Daarom starten Punt Speciaal onderwijsgroep en Samenwerkingsverband Stromenland samen de pilot expertiseschil. Met deze pilot onderzoeken beide organisaties hoe specialistische kennis uit het gespecialiseerd onderwijs op een laagdrempelige manier beschikbaar kan zijn voor reguliere scholen.
Het doel is om scholen te versterken in hun dagelijkse onderwijspraktijk. Zo kunnen meer leerlingen passende ondersteuning krijgen op de plek waar dat voor hen het beste aansluit.
Reguliere scholen krijgen te maken met uiteenlopende ondersteuningsvragen. Soms gaat het om gedrag dat extra begeleiding vraagt. Soms om medische kennis, een eigen leerlijn of de vraag hoe een school ondersteuning goed kan organiseren.
“Scholen willen leerlingen graag binnen de eigen school bedienen, zodat een leerling niet uit de wijk naar een andere school hoeft”, vertelt Djamila, beleidsadviseur van samenwerkingsverband Stromenland. “We zien dat vragen steeds vaker gaan over de organisatie van de school, de context in de groep en het handelen van de leraar.”
Juist daar wil de pilot op aansluiten. Niet door ondersteuning over te nemen, maar door samen te kijken wat nodig is. Welke kennis helpt het team verder? Welke aanpassingen in de omgeving maken verschil? En hoe kan een leerling blijven meedoen op een vertrouwde plek?
De pilot sluit aan bij een bredere ontwikkeling in het onderwijs. Ondersteuningsvragen worden steeds minder gezien als iets dat alleen bij de leerling ligt. De omgeving, de groep, de volwassenen en de manier waarop onderwijs is georganiseerd spelen ook een belangrijke rol.
“De omgeving heeft zich aan te passen aan de ondersteuningsbehoeften van de leerling, in plaats van andersom”, zegt Gaby, directeur inclusief onderwijs van Punt Speciaal. “We willen passende ondersteuning organiseren op de plek waar leerlingen samenkomen.”
Dat vraagt om samenwerking tussen regulier en gespecialiseerd onderwijs. Specialistische kennis blijft nodig. De vraag is vooral hoe die kennis op het juiste moment op de juiste plek komt.
Binnen de pilot wordt de expertiseschil op drie manieren uitgewerkt.
De eerste vorm draait om samenwerking op de werkvloer. Leraren en onderwijsassistenten uit het gespecialiseerd onderwijs gaan meewerken binnen het regulier onderwijs. Tegelijk blijven zij verbonden aan het gespecialiseerd onderwijs. Zo ontstaat uitwisseling van kennis tussen beide werelden.
“De belangrijkste stap is het verbinden van de collega’s die daadwerkelijk met de leerlingen werken”, aldus Gaby. “Door het samen te doen, willen we dat collega’s in het regulier onderwijs zich ondersteund voelen en er niet alleen voor staan.”
De tweede vorm gaat over specialistische kennis die niet iedere school dagelijks nodig heeft, maar die op het juiste moment wel beschikbaar moet zijn. Denk aan kennis over medische situaties, specifieke ondersteuningsbehoeften of onderwijs aan leerlingen met een eigen leerlijn.
De derde vorm richt zich op overstappen tussen gespecialiseerd en regulier onderwijs. Wanneer een leerling vanuit een speciale setting de overstap maakt naar een reguliere school, kan de expertiseschil het team ondersteunen. Bijvoorbeeld door mee te denken over praktische oplossingen, inclusiever werken en het netwerk rondom de leerling.
Samenwerkingsverband Stromenland en Punt Speciaal trekken in de pilot vanaf het begin samen op. Zij brengen de vragen van scholen in beeld en onderzoeken welke inzet daarbij past.
“In de pilot inventariseren we waar scholen behoefte aan hebben”, vertelt Djamila. “Daar willen we op een laagdrempelige manier instappen en samen met de scholen optrekken.”
Punt Speciaal levert professionals met specialistische kennis. Samenwerkingsverband Stromenland zorgt dat middelen beschikbaar zijn om de pilot mogelijk te maken. Na de pilotfase analyseren beide organisaties samen met de betrokken scholen wat werkt, wat beter kan en wat nodig is voor een mogelijk structureel vervolg.
De pilot moet duidelijk maken welke vormen van expertise het beste aansluiten bij de vragen van reguliere scholen. Die vragen verschillen per school. Daarom is er geen standaardaanpak.
Soms heeft een school behoefte aan kennis over een leerling met een medische ondersteuningsvraag. Soms gaat het vooral om het organiseren van rust en duidelijkheid in een groep. En soms is de vraag hoe een team een eigen leerlijn vormgeeft binnen de school.
“We willen leren hoe we de inzet van expertise kunnen optimaliseren”, zegt Djamila. “Zodat we zo goed mogelijk aansluiten op de ondersteuningsvragen van scholen.” Ook lopende pilots binnen de regio’s dragen hieraan bij. Deze worden straks onderdeel van de totale expertiseschil.
Daarbij gaat het niet alleen om het beantwoorden van één vraag. De pilot moet ook bijdragen aan het versterken van de basisondersteuning en extra ondersteuning binnen het regulier onderwijs. Zo groeit de kennis binnen scholen zelf.
Voor leerlingen en ouders/verzorgers kan deze ontwikkeling veel betekenen. Wanneer passende ondersteuning dichterbij beschikbaar is, kan een leerling vaker onderwijs volgen op een school in de eigen wijk of het eigen dorp.
Dat zorgt voor meer verbinding met de leefomgeving. Leerlingen blijven dichter bij buurtgenoten, vriendjes en de dagelijkse omgeving waarin zij opgroeien. Ook ouders blijven makkelijker in contact met buurtgenoten, bijvoorbeeld omdat zij elkaar op het schoolplein ontmoeten.
“Het doel is dat ieder kind in de eigen wijk of het eigen deelgebied naar school kan”, vertelt Djamila. “Daardoor zijn ouders en kinderen volledig onderdeel van hun leefomgeving.”
Soms blijft gespecialiseerd onderwijs nodig. Ook dan wil de pilot bijdragen aan verbinding. Het lijntje met de reguliere school hoeft niet te worden doorgeknipt. De betrokken scholen kunnen samen blijven kijken welke stap op welk moment passend is.
Voor beide organisaties is de pilot geslaagd als leerlingen, ouders/verzorgers en scholen merken dat ondersteuning dichterbij komt.
Voor leerlingen betekent dit dat zij een passend aanbod krijgen op de plek waar dat op dat moment het beste aansluit. Voor ouders/verzorgers betekent het dat er breder wordt gekeken naar mogelijkheden. Voor scholen betekent het dat samenwerking met gespecialiseerde collega’s vanzelfsprekender wordt.
“Scholen gaan merken dat samenwerken vanzelfsprekend is”, zegt Gaby. “En dat het waardevol is om leerlingen met een ondersteuningsbehoefte ook binnen het regulier onderwijs een plek te kunnen bieden.”
Met de pilot expertiseschil zetten Punt Speciaal onderwijsgroep en samenwerkingsverband Stromenland samen een stap naar onderwijs waarin specialistische kennis beweegt naar de plek waar die nodig is. Niet als aparte oplossing naast de school, maar als ondersteuning in en rond de dagelijkse onderwijspraktijk.